মুম্বাই, ২৫ ছেপ্টেম্বৰ: মহাৰাষ্ট্ৰত নিৰ্বাচন আয়োগে চলোৱা বিশেষ ক্ষিপ্ৰ পুনৰীক্ষণ বা Special Intensive Revision (SIR) প্ৰক্ৰিয়াক লৈ নতুনকৈ আইনী প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে। SIR-ৰ সময়ত ভোটাৰ তালিকাৰ পৰা বাদ পৰা নামসমূহ পুনৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, নিৰ্বাচন আয়োগৰ ১৪টা নিৰ্দেশ বাতিল কৰা আৰু ভোটাৰ তালিকা প্ৰস্তুতকৰণত স্বচ্ছতা নিশ্চিত কৰাৰ দাবীৰে বোম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ত দুখন সুকীয়া আৱেদন দাখিল কৰা হৈছে।
ইয়াৰে এখন আৱেদন বোম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ কলহাপুৰ বিচাৰপীঠত আৰু আনখন মুম্বাইৰ দুজন স্থানীয় বাসিন্দাৰ দ্বাৰা মূল বিচাৰপীঠত দাখিল কৰা হৈছে। দুয়োখন আৱেদনৰ বিষয়বস্তু হুবহু একে নহ’লেও, দুয়োটাতে SIR চলোৱাৰ পদ্ধতি আৰু যোগ্য ভোটাৰৰ নাম বাদ পৰাৰ সম্ভাৱনাক লৈ গভীৰ প্ৰশ্ন তোলা হৈছে।
খচৰা তালিকাৰ পৰা ২.০৭ কোটি নাম কৰ্তন
যোৱা ৩১ আগষ্টত মহাৰাষ্ট্ৰৰ SIR-ৰ খচৰা ভোটাৰ তালিকা প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ইয়াত পূৰ্বৰ তালিকাৰ পৰা প্ৰায় ২,০৬,৮৮,৪৮৭ টা নাম খচৰা তালিকালৈ আগবঢ়োৱা হোৱা নাছিল। ফলস্বৰূপে, ৰাজ্যখনৰ মুঠ ভোটাৰৰ সংখ্যা প্ৰায় ৯.৭৮ কোটিৰ পৰা ৭.৭১ কোটিলৈ হ্ৰাস পায়।
অৱশ্যে, নিৰ্বাচন আয়োগৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি এই ২.০৭ কোটি নাম চূড়ান্তভাৱে ভোটাৰ তালিকাৰ পৰা মচি পেলোৱা হোৱা নাই। 'Enumeration Form' জমা নিদিয়া, ভোটাৰৰ অনুপস্থিতি, স্থানান্তৰ, মৃত্যু বা একাধিক স্থানত নাম থকাৰ বাবেহে এই নামসমূহ খচৰা তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হোৱা নাছিল। যোগ্য ভোটাৰসকলে নিৰ্ধাৰিত প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে পুনৰ নাম অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে আৱেদন কৰিব পাৰিব।
আৱেদনকাৰীৰ মূল দাবীসমূহ কি কি?
কলহাপুৰ বিচাৰপীঠত দাখিল কৰা আৱেদনখনত যোৱা প্ৰায় ১০ মাহত নিৰ্বাচন আয়োগে গ্ৰহণ কৰা ১৪টা সিদ্ধান্ত আৰু প্ৰশাসনিক কাৰ্যক প্ৰত্যাহ্বান জনোৱা হৈছে।
- ভিন্নমতৰ অভিযোগ: আৱেদনকাৰীয়ে দাবী কৰিছে যে এই সিদ্ধান্তসমূহৰ কিছুমানৰ ক্ষেত্ৰত মুখ্য নিৰ্বাচন আয়ুক্ত জ্ঞানেশ কুমাৰৰ সৈতে আন দুগৰাকী নিৰ্বাচন আয়ুক্ত—সুখবীৰ সিং সন্ধু আৰু বিবেক যোশীৰ আপত্তি আছিল।
- প্ৰক্ৰিয়া স্থগিত আৰু নিৰ্বাচন পিছুৱাই দিয়াৰ দাবী: ১৪টা সিদ্ধান্ত বাতিল কৰাৰ লগতে, মহাৰাষ্ট্ৰত SIR প্ৰক্ৰিয়া স্থগিত ৰখা আৰু বাদ পৰা ভোটাৰৰ নাম পুনৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ নিৰ্দেশ বিচৰা হৈছে। তদুপৰি, এখন নতুন আৰু আইনসংগত ভোটাৰ তালিকা প্ৰস্তুত নোহোৱালৈকে বিধানসভা নিৰ্বাচন পিছুৱাই দিয়াৰ দাবীও কৰা হৈছে।
- Form 6-ৰ পৰিৱৰ্তন: চলিত বৰ্ষৰ জুলাই মাহত নতুন ভোটাৰৰ বাবে থকা Form 6-ত কিছু পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছিল। নতুন আৱেদনকাৰীক তেওঁলোকৰ পিতৃ-মাতৃ বা ককা-আইতাৰ নাম পূৰ্বৰ ভোটাৰ তালিকাত আছিল নে নাই, তাৰ তথ্য দিবলৈ কোৱা হৈছিল। এই পৰিৱৰ্তনৰ বৈধতাক লৈ আৱেদনখনত প্ৰশ্ন তোলা হৈছে।
- তথ্যভাণ্ডাৰৰ কেন্দ্ৰীকৰণ: ভোটাৰ তালিকাৰ তথ্যভাণ্ডাৰৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ কেন্দ্ৰীভূত কৰা আৰু নিৰ্বাচনী ছফ্টৱেৰৰ কিছুমান ব্যৱস্থাই স্থানীয় নিৰ্বাচনী বিষয়াসকলৰ (Electoral Registration Officer) প্ৰক্ৰিয়াগত ক্ষমতাত প্ৰভাৱ পেলোৱা বুলিও অভিযোগ কৰা হৈছে (অৱশ্যে এই অভিযোগসমূহৰ সত্যতা আদালতে এতিয়াও নিৰ্ধাৰণ কৰা নাই)।
বাদ পৰা নামৰ পৰিসংখ্যা
SIR-ৰ খচৰা তালিকাৰ বিশ্লেষণ অনুসৰি বাদ পৰা ২.০৭ কোটি নামৰ কাৰণসমূহ এনেধৰণৰ:
- Permanently Shifted (স্থায়ীভাৱে স্থানান্তৰিত): ৭৬,৭৬,১৩৫ জন
- Untraceable/Absent (নিৰুদ্দেশ/অনুপস্থিত): ৭৫,৪১,২২৯ জন(এই দুয়োটা শ্ৰেণী মিলি মুঠ বাদ পৰা নামৰ ৭৩.৬ শতাংশ হৈছে)
- মৃত: ৩৪,৮২,২৩১ জন
- একাধিক নাম থকা/আন ঠাইত পঞ্জীয়ন হোৱা: ১৭,৬৬,৫০২ জন
- অন্যান্য কাৰণ: ২,২২,৩৯০ জন
তিনিটা সমষ্টিত অস্বাভাৱিক পৰিসংখ্যা
মহাৰাষ্ট্ৰৰ তিনিটা বিধানসভা সমষ্টি—খাদকৱাছলা, কল্যাণ গ্ৰামাঞ্চল আৰু ভিৱণ্ডী পূবত এক লক্ষণীয় পৰিসংখ্যা পোহৰলৈ আহিছে। এই তিনিওটা সমষ্টিতে ২০২৪-ৰ বিধানসভা নিৰ্বাচনত পৰা মুঠ ভোটৰ সংখ্যাতকৈ, বৰ্তমানৰ SIR-ৰ খচৰা তালিকাৰ ভোটাৰৰ সংখ্যা কম।
- খাদকৱাছলা: ২০২৪-ত ভোটদান হৈছিল ৩,২৬,৭২০ টা; কিন্তু খচৰা তালিকাত ভোটাৰৰ সংখ্যা ৩,১৯,২৬৩ জন।
- কল্যাণ গ্ৰামাঞ্চল: ২০২৪-ত ভোটদান ২,৯৬,০৮০ টা; খচৰা তালিকাত ভোটাৰ ২,৯৫,৫০৩ জন।
- ভিৱণ্ডী পূব: ২০২৪-ত ভোটদান ১,৯১,৭৩৪ টা; খচৰা তালিকাত ভোটাৰ ১,৯১,৪৪৬ জন।
অৱশ্যে, এই পৰিসংখ্যাই প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিলেও ইয়াৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে ইমান সংখ্যক যোগ্য ভোটাৰ নিশ্চিতভাৱে ভুলকৈ বাদ পৰিছে, কাৰণ পুনৰীক্ষণ প্ৰক্ৰিয়া এতিয়াও চলি আছে।
নিৰ্বাচন আয়োগৰ স্থিতি
২৩ ছেপ্টেম্বৰত নিৰ্বাচন আয়োগে এক বিবৃতিযোগে স্পষ্ট কৰিছে যে আয়োগৰ সদস্যসকলৰ মাজত কোনো বিষয়ক লৈ মতৰ পাৰ্থক্য থকাটো এক স্বাভাৱিক আলোচনাৰ অংশ। আয়োগৰ মতে, ভোটাৰ তালিকা পুনৰীক্ষণকে ধৰি SIR-ৰ সকলো সিদ্ধান্ত আয়োগে সামূহিকভাৱেই গ্ৰহণ কৰিছে।
আদালতৰ পৰৱৰ্তী পদক্ষেপলৈ অপেক্ষা
বৰ্তমান মূল প্ৰশ্নটো হ’ল— ভোটাৰৰ নাম বাদ দিয়াৰ পদ্ধতি আইনসংগত আছিল নে নাই, আৰু ভুলবশতঃ বাদ পৰা যোগ্য ভোটাৰক কিমান সোনকালে পুনৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হ’ব। দুয়োখন আৱেদনেই এতিয়া আদালতৰ পৰৱৰ্তী শুনানিৰ দিশে আগবাঢ়িছে।
সৰ্বাধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা: বৰ্তমান চৰ্চাত থকা পৰিসংখ্যাসমূহ কেৱল SIR-ৰ খচৰা তালিকাৰহে। সেয়েহে এই পৰ্যায়তে ‘২.০৭ কোটি ভোটাৰ চূড়ান্তভাৱে ভোটাধিকাৰৰ পৰা বঞ্চিত হ’ল’ বুলি কোৱাটো সঠিক নহ’ব। দাবী-আপত্তি নিষ্পত্তি আৰু পুনৰীক্ষণৰ পাছতহে চূড়ান্ত তালিকাত প্ৰকৃততে কিমান নাম বাদ পৰে, সেয়া স্পষ্ট হ’ব।
মূল তথ্যসূত্ৰ:
- Election Commission of India / Chief Electoral Officer, Maharashtra — SIR 2026, খচৰা ভোটাৰ তালিকা, ASDD তালিকা আৰু পুনৰীক্ষণৰ চৰকাৰী তথ্য।
- Bombay High Court-ত দাখিল কৰা আৱেদনসমূহ — SIR, ১৪টা সিদ্ধান্ত, ভোটাৰ পুনৰ অন্তৰ্ভুক্তি আৰু প্ৰক্ৰিয়াগত দাবীসমূহৰ তথ্য।
- নিৰ্বাচন আয়োগৰ ২৩ ছেপ্টেম্বৰৰ বিবৃতি — আয়োগৰ সামূহিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ স্থিতি।
- মহাৰাষ্ট্ৰ SIR খচৰা তালিকাৰ পৰিসংখ্যা — বাদ পৰা নামৰ বিভিন্ন শ্ৰেণী আৰু সমষ্টিভিত্তিক তথ্য।
